Pomnik Lotnika

Pomnik Lotnika – monument upamiętniający polskich lotników znajdujący się na rondzie u zbiegu ulic Żwirki i Wigury, Wawelskiej i Raszyńskiej, będący rekonstrukcją pomnika z placu Unii Lubelskiej zniszczonego w 1944.

Przedstawia postać pilota wspartego o śmigło ustawioną na kilkumetrowym cokole.

Rzeźbę zaprojektował w 1923 Edward Wittig (rzeźbiarzowi pozował major Leonard Zbigniew Lepszy). Model pomnika był prezentowany w 1929 na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. Odsłonięcia dokonano 11 listopada 1932 na placu Unii Lubelskiej (na skraju Pola Mokotowskiego, gdzie wówczas znajdowało się warszawskie lotnisko). Monument był zwrócony frontem w kierunku wylotu alei Szucha. Autorem granitowego cokołu oraz otoczenia pomnika był Antoni Jawornicki. Odlew figury lotnika wykonano w warszawskich Zakładach Metalurgicznych L. Kranca i T. Łempickiego.

Budowa pomnika została sfinansowana ze składek społecznych oraz wpływów z imprez lotniczych. Pomnik był jednym z pierwszych w Europie monumentów poświęconych lotnictwu.

W 1942 na cokole pojawiły się kotwice Polski Walczącej wykonane przez Jana Guta i Jana Bytnara „Rudego” za pomocą specjalnie skonstruowanego przez „Rudego” tzw. wiecznego pióra. Po wojnie dwa kamienne bloki z cokołu, w tym ten ze śladem kotwicy, zostały przeniesione pod budynek Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, a w 1981 pod Muzeum Woli[3].

W 1944 pomnik został zniszczony przez Niemców podczas planowego wyburzania miasta po upadku powstania warszawskiego. Fragmenty rzeźby odnaleziono po wojnie na terenie wolskich zakładów Lilpop, Rau i Loewenstein.

Szczątki oryginalnego cokołu pomnika Lotnika zostały porzucone w parku im. 13 września 1944 (od 2005 park im. płk. Jana Szypowskiego „Leśnika”) przy ulicy Kwatery Głównej na Grochowie. Fragment cokołu został również wykorzystany do budowy pomnika Pamięci Pilotów RAF na Woli oraz pomnika Grenadierów przy ulicy Grenadierów na Grochowie.

Zniszczony monument został wiernie zrekonstruowany przez Alfreda Jesiona na podstawie zachowanych materiałów Wittiga. Brązowy, 6-metrowy odlew o wadze 5 ton wykonały Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych. Na frontowej ścianie 9-metrowego cokołu z jasnoszarego granitu śląskiego znajduje się wyrzeźbiona szachownica lotnicza. Lotnik jest zwrócony w kierunku ul. Żwirki i Wigury

Odsłonięcia zrekonstruowanego monumentu dokonano 9 września 1967 u wylotu reprezentacyjnej alei prowadzącej od portu lotniczego Warszawa-Okęcie. Tego dnia pod pomnikiem odbyła się również uroczysta promocja oficerów szkół lotniczych, a następnie parada powietrzna i defilada wojskowa.

Pomnik Ofiar Tragedii Smoleńskiej 2010 roku

Pomnik Ofiar Tragedii Smoleńskiej 2010 roku – monument znajdujący się na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

Pomnik został zrealizowany przez Komitet Społeczny Budowy Pomników: Śp. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego oraz Ofiar Tragedii Smoleńskiej 2010 roku według projektu Jerzego Kaliny i odsłonięty 10 kwietnia 2018.

Pomnik upamiętnia 96 ofiar katastrofy polskiego Tu-154M w Smoleńsku z 2010 roku. Prace nad pomnikiem rozpoczęły się w lutym 2018 gdy wojewoda mazowiecki Zdzisław Sipiera wydał zgodę na jego budowę, pomimo wcześniejszego nie wyrażenia zgody na jego budowę w tym miejscu przez Radę Warszawy w styczniu tego samego roku. Zgoda wojewody umożliwiła prace nad pomnikiem gdyż w październiku 2017, minister infrastruktury i budownictwa Andrzej Adamczyk wydał decyzję o wyjęciu placu spod kurateli miasta i przekazaniu go do dyspozycji wojewody, który z kolei 31 stycznia 2018 przejął zarządzanie placem marsz. Józefa Piłsudskiego.

Pomnik został odsłonięty 10 kwietnia 2018 przez przedstawicieli części rodzin ofiar katastrofy polskiego Tu-154M w Smoleńsku: Jarosława Kaczyńskiego, Martę Kaczyńską z córkami, Ewę Kochanowską, Andrzeja Melaka i Małgorzatę Wassermann. W uroczystości wzięli udział także przedstawiciele najwyższych władz państwowych, w tym prezydent Andrzej Duda oraz premier Mateusz Morawiecki, a poświęcenia pomnika dokonał kardynał Kazimierz Nycz. Krótko po ceremonii Jarosław Kaczyński dokonał odsłonięcia przed dawnym budynkiem sądów wojskowych (obecnie siedziba Dowództwa Garnizonu Warszawa) kamienia węgielnego pod budowę pomnika Lecha Kaczyńskiego.

Monument ma formę bryły obłożonej czarnym granitem nawiązującej do trapu samolotu, samolotowego statecznika oraz katafalku. Jego elementem ma stać się krzyż sprzed Pałacu Prezydenckiego, który obecnie jest częścią założenia rzeźbiarskiego Łukasza Krupskiego znajdującego się w Kaplicy Loretańskiej w kościele św. Anny. Upamiętnienie ma oświetlać nocą 96 źródeł światła (liczba ofiar katastrofy).

Pomnik jest przez całą dobę ochraniany przez policję.

Pomnik Polegli Niepokonani

Pomnik Polegli Niepokonani (funkcjonuje również nazwa „Polegli Niepokonani 1939-1945”) – pomnik wojownika z tarczą, według projektu Gustawa Zemły, znajdujący się w Warszawie.

Pomnik usytuowany jest na terenie Cmentarza Powstańców Warszawy i ludności cywilnej poległej i pomordowanej głównie w czasie powstania warszawskiego, wśród zieleni rozległego parku, w pobliżu skrzyżowania ulicy Wolskiej i ulicy Sowińskiego. Cmentarz otoczony jest z dwóch stron przez Cmentarz Wolski. Pomnik widoczny jest z ulicy Wolskiej.

Pomnik jest usytuowany na szczycie kurhanu wyłożonego kostką brukową, jakiej używano niegdyś do brukowania ulic, i przedstawia dużą wyrwę w rozerwanej z szarych granitowych bloków barykadzie, którą zasłania półleżąca postać wojownika z tarczą odlaną w brązie. Konający mężczyzna własnym ciałem zasłania wyrwę w barykadzie, ma twarz skierowaną ku niebu, trzymana przez niego tarcza zasłania kierunek zachodni, co sugeruje atak ze strony Niemców. Symboliczne znaczenie ma również fakt, że mężczyzna nie ma miecza. Całość symbolizuje pełną poświęcenia walkę obronną ludności Warszawy.

Wokół pomnika ułożono bruk zebrany z wolskich ulic, na którym była rozlewana krew mieszkańców Warszawy. W tle pomnika umieszczony został też duży krzyż.

Cmentarz powstał w 1945 roku. Pierwszy projekt nekropolii i pomnika sporządzili Romuald Gutt i Alina Scholtz (zieleń) w 1946 roku na prośbę płk. Jana Mazurkiewicza ps. "Radosław". Elementem tego projektu był kurhan, na szczycie którego miała stanąć kaplica-mauzoleum, pełniąca jednocześnie funkcję ołtarza polowego. Centralną częścią ołtarza miał być sarkofag umieszczony pod baldachimem podpartym czterema kolumnami. Rozpoczęto prace nad realizacją tego projektu, lecz ostatecznie ich zaniechano, jako oficjalną przyczynę podając brak funduszy.

Usypany wtedy kurhan zaopatrzono w blaszaną tabliczkę z napisem: „Tu spoczywają prochy tysięcy ofiar faszyzmu hitlerowskiego zamordowanych i spalonych w Warszawie 1944 r.”.

W 1973 roku, na fali kolejnej odwilży, na olbrzymim kurhanie, kryjącym 12 ton ludzkich prochów (szczątki 40-50 tysięcy osób), wystawiono rzeźbę Gustawa Zemły Polegli Niepokonani. Pomnik odsłonięto 20 września 1973 roku.

Na tyłach pomnika ustawiono tablicę z napisem:

„W tym miejscu spoczywają prochy ponad 50 tysięcy Polaków, cywilnych mieszkańców Warszawy oraz żołnierzy Armii Krajowej, poległych za wolność Ojczyzny zamordowanych przez Niemców podczas powstania warszawskiego w sierpniu i wrześniu 1944 r.

6 VIII 1946 r. złożono tu 117 trumien z prochami osób zamordowanych i spalonych przewiezionych między innymi: z siedziby gestapo w Al. Szucha, ul. Wolskiej, ul. Górczewskiej, Parku Sowińskiego, ze szpitala św. Stanisława (fabryka Franaszka), ul. Moczydło, ul. Młynarskiej.”

W 2001 roku, po latach starań, uzupełniono pomnik Polegli Niepokonani o powstańcze kotwice (umieszczone na barykadzie i tarczy bohatera), a także o krzyże. Przeróbka została wykonana przez autora na wniosek Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Wtedy pojawiła się „korona” siedmiu różnej wielkości granitowych krzyży, które zostały ustawione na blokach powstańczej barykady, a do tarczy wojownika dodano jeszcze z brązu kotwicę Polski Walczącej, a drugą kamienną umieszczono na jednej z dwóch części barykady. Ponadto wymieniono stare tablice z inskrypcjami.

Krzyże były notorycznie niszczone, więc obecnie tylko skromne symbole Polski Walczącej przypominają o okolicznościach śmierci tysięcy warszawiaków.

W 60. rocznicę powstania warszawskiego, w 2004 roku obok kurhanu wykuta została tablica z treścią:

„Cmentarz Powstańców Warszawy założony w 1945 r. jest największą nekropolią powstania warszawskiego, które wybuchło 1 sierpnia 1944 r. i trwało do 2 października 1944 r.

Spoczywają tu szczątki ok. 104 tysięcy osób. We wspólnych mogiłach pochowano około 100 tysięcy zwłok i prochów ludzkich cywilnych mieszkańców stolicy oraz żołnierzy Armii Krajowej i innych formacji zbrojnych poległych w walkach, zamordowanych w masowych egzekucjach i spalonych podczas 63 dni powstania warszawskiego.

Zwłoki i prochy poległych ekshumowano i przeniesiono na ten cmentarz z różnych dzielnic Warszawy. Pierwszych pochowań dokonano 30 listopada 1945 r. składając tu szczątki odnalezione podczas ekshumacji przy ul. Mokotowskiej 24/29.

W latach 1946–1947 oraz w okresie późniejszym kontynuowano chowanie szczątków ekshumowanych z różnych dzielnic stolicy.

Pochowano tu również 3526 żołnierzy Wojska polskiego poległych i zmarłych z ran we wrześniu 1939 r. oraz 231 żołnierzy Wojska Polskiego poległych i zmarłych z ran w latach 1944-1945.

Do budowy cmentarza w obecnym wystroju przystąpiono w początkach lat sześćdziesiątych według projektu artysty rzeźbiarza mgr Tadeusza Wyrzykowskiego.

W 1973 r. w obrębie mogiły kryjącej prochy około 50 tysięcy osób wzniesiony został pomnik Polegli Niepokonani autorstwa artysty rzeźbiarza prof. Gustawa Zemły.”

Cmentarz i pomnik są, obok Cmentarza Wojskowego na Powązkach, miejscem obchodów rocznic wybuchu powstania warszawskiego.

Pomnik Powstania Warszawskiego

Pomnik Powstania Warszawskiego – monumentalny pomnik ku czci bohaterów powstania warszawskiego zlokalizowany na wschodniej stronie placu Krasińskich w Warszawie.

Monument wzniesiono w oparciu o jeden z trzech projektów nadesłanych na konkurs ogłoszony w grudniu 1984 przez Zarząd Tymczasowy Komitetu Budowy Pomnika Bohaterów Powstania Warszawskiego 1944.

Budowę pomnika poprzedziła zbiórka pieniędzy i surowców potrzebnych do jego wykonania. Pomnik tworzą postacie powstańców. Część z powstańców wchodzi do kanału (nawiązanie do ewakuacji Starówki), a część wybiega spod konstrukcji przypominającej walące się ściany i cegły spadające w wyniku wielkiego wybuchu.

Pomnik był miejscem historycznych wydarzeń. Podczas uroczystości 50 rocznicy wybuchu powstania warszawskiego w 1994 prezydent Niemiec Roman Herzog jako pierwszy Niemiec w historii przeprosił Polaków za zbrodnie dokonane przez Niemców w czasie II wojny światowej. Herzog powiedział również, że:

„[...] To wywołuje w nas Niemcach wstyd, że nazwa naszego kraju i narodu jest już na zawsze związana z bólem i cierpieniem, które zostało zadane milionom Polaków [...].”

Obecnie tłem pomnika jest wybudowany w 1999 Gmach Sądu Najwyższego Rzeczypospolitej Polskiej.

Według zamysłu projektanta, profesora Wincentego Kućmy, pomnik stanowi jeden z elementów tryptyku, w skład którego wchodzą także: pomnik Obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku (1979) oraz pomnik Poległym w Obronie Ojczyzny w Częstochowie (1985).

Pomnik jest krytykowany przez niektórych architektów za brak walorów artystycznych oraz nawiązanie do konwencji socrealistycznych.

Pomnik Warszawskiej Syrenki

Pomnik Warszawskiej Syrenki – znajduje się na Rynku Starego Miasta.

Przedstawia symbol stolicy Polski. Wykonana jest z brązu i mierzy 2,5 m. Został wykonany przez Konstantego Hegla. Oryginalny pomnik przed zniszczeniem ważył 1206 kg, a pracownicy firmy Bracia Łopieńscy wykonali go w 2700 roboczogodzin. Podczas II wojny światowej pomnik został uszkodzony, a w 1951 w odlewni Braci Łopieńskich dorobiono jej oderwany miecz, lewą rękę i tarczę. Rzeźbę poddano renowacji w 2008 roku ze względu na liczne uszkodzenia.

Pomnik Kazimierza Górskiego

Pomnik Kazimierza Górskiego – pomnik położony na Pradze Południe na promenadzie otaczającej Stadion Narodowy na końcu głównej alei prowadzącej na stadion od strony ronda Waszyngtona, w pobliżu rzeźby Sztafeta.

Informacja o postawieniu pomnika przy stadionie wyszła we wrześniu 2013 roku od Rady Fundacji Kazimierza Górskiego, a inicjatywę poparł operator stadionu, który liczy, że ustawienie pomnika słynnego trenera będzie gestem wychodzącym naprzeciw oczekiwaniom posłów, którzy chcą nadać stadionowi imię Górskiego, a operator chce jego nazwę sprzedać sponsorowi. Fundacja chciała upamiętnić postać Kazimierza Górskiego, legendy polskiej reprezentacji piłki nożnej i jej selekcjonera. Doprowadził on ją do medali igrzysk olimpijskich, złotego w Monachium w 1972 i srebrnego w Montrealu cztery lata później oraz do trzeciego miejsca w piłkarskich mistrzostwach świata w Niemczech w 1974 roku. Pieniądze na odlanie i ustawienie rzeźby - w sumie pół miliona złotych - fundacja chciała zbierać w ogólnopolskiej zbiórce pieniężnej, jednak ostatecznie znaczną część kosztów pokrył sponsor.

Do 6 grudnia 2013 roku, gdy mijał termin przysyłania projektów pomnika, przysłano 34 projekty z ich gipsowymi makietami autorstwa 25 artystów. Dwa tygodnie później, 19 grudnia miał być przedstawiony zwycięski projekt pomnika, jednak w związku z dużym zainteresowaniem konkursem wybrano wtedy trzy finałowe projekty, których autorów poproszono o dostarczenie większych modeli w skali 1:5 do 27 stycznia 2014 roku, a oprócz wyboru jury na najlepszy pomnik głosować mogli także odwiedzający Stadion Narodowy.

Ostateczny wygląd pomnika autorstwa Marka Maślańca z Krakowa, przedstawiający Górskiego energicznie maszerującego z piłką pod pachą, wybrano 31 stycznia, odrzucając projekt Władysława Dudka, w którego projekcie Górski stoi z piłką w ręku, oraz Mariana Molędy, gdzie Górski trzyma piłkę pod nogą. Autor wybranego pomnika zmienił swój początkowy projekt gdy poproszono go o dostarczenie większego modelu - początkowo figura trenera była na modelu otoczona wiszącymi w powietrzu liniami pola bramkowego, z czego autor zrezygnował. Maślaniec otrzymał za projekt nagrodę w wysokości 30 tysięcy złotych za zajęcie pierwszego miejsca w konkursie.

Początkowo planowano, że rzeźba zostanie ustawiona w czerwcu 2014 roku, ale dopiero w sierpniu rada miasta podjęła uchwałę wyrażającą zgodę na ustawienie pomnika. Odsłonięcie pomnika zaplanowano wówczas na 10 października 2014 roku, tak by statua stanęła w przeddzień meczu Polska - Niemcy, jednak przedłużyły się oficjalne procedury i przeniesiono ten termin najpierw na listopad, a potem na początek 2015 roku.

Pomnik ostatecznie odsłonięto 26 marca 2015 roku. W uroczystości odsłonięcia pomnika wzięli udział byli reprezentanci Polski, m.in. Marek Kusto, Henryk Kasperczak, Jerzy Kraska, Leszek Ćmikiewicz, Joachim Marx, Adam Musiał, Kazimierz Kmiecik i Jan Domarski, a także Jacek Gmoch, Andrzej Strejlau, lekarz kadry Janusz Garlicki oraz prezesowie PZPN: obecny, Zbigniew Boniek i dawny, Michał Listkiewicz, a także Dariusz Górski, syn trenera. Obecni ze sztandarami byli także uczniowie szkół noszących imię Kazimierza Górskiego.

Pomnik składa się postumentu mierzącego 3,5 m wysokości, a wraz z cokołem około 5,5 m. Na cokole widoczne jest imię i nazwisko trenera, a obok przytwierdzona jest tablica z informacjami biograficznymi i opisem najważniejszych osiągnięć trenera oraz wybrany przez kibiców cytat: "Dopóki piłka w grze, wszystko jest możliwe". Cytat ten został wybrany spośród wysłanych przez kibiców, a osoba która wysłała tę propozycję cytatu, otrzymała dwa prywatne miejsca na Stadionie Narodowym, uprawniające do uczestnictwa we wszystkich wydarzeniach odbywających się w tym miejscu przez 12 miesięcy. Postać Górskiego na cokole wykonana jest z brązu i przedstawia go w dynamicznej pozie z piłką przy ramieniu.

Popiersie Ignacego Jana Paderewskiego

Popiersie Ignacego Jana Paderewskiego – popiersie autorstwa Stanisława Sikory, przed wejściem do Parku Skaryszewskiego

Znajduje się przed główną aleją parku, przy wejściu od strony Ronda Waszyngtona. Ufundowany przez Janinę i Zbigniewa Porczyńskich. Popiersie odsłonięto w roku 1988.